Op 13 februari 2026 deden de ministers van OCW, VWS, JenV en SZW een gezamenlijke dringende oproep aan iedereen die werkt met EVC-certificaten: stop er mee. De fraude met deze ervaringscertificaten is dusdanig groot, en de betrouwbaarheid dusdanig laag, dat de overheid het niet langer verantwoord vindt om er op te leunen.

Twee maanden later, op 21 april 2026, publiceerde de Inspectie van het Onderwijs het rapport Van EVC naar diploma: een verborgen route achter diplomafraude. Dat rapport laat in detail zien hoe het EVC-stelsel is uitgegroeid tot een sluiproute naar erkende mbo-zorgdiploma's voor mensen die daar niet bevoegd of bekwaam voor zijn.

Wat speelt er precies?

Een ervaringscertificaat (EVC) erkent kennis en vaardigheden die iemand buiten het reguliere onderwijs heeft opgedaan. In de basis een goed idee: het helpt mensen met praktijkervaring sneller een diploma halen en geeft zorgorganisaties een instrument om personeelstekorten op te vangen.

Maar in de praktijk is het systeem ontspoord. Het Openbaar Ministerie meldde dat bij één onderzocht EVC-bureau vermoedelijk tussen de 800 en 1.200 valse certificaten zijn verstrekt. Het Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) deed een steekproef onder 274 dossiers en concludeerde dat ruim een derde van de onderzochte jeugdhulpverleners over een nepcertificaat beschikte. De jeugdzorgsector heeft de EVC-route inmiddels gesloten en de bijbehorende standaard ingetrokken.

De problematiek is breder dan alleen jeugdzorg. De inspecties signaleren risico's in de wijkverpleging, verpleeghuizen, geestelijke gezondheidszorg en gehandicaptenzorg. Er zijn bovendien aanwijzingen voor criminele netwerken die zich via deze route toegang verschaffen tot kwetsbare doelgroepen.

De verantwoordelijkheid blijft bij jou

Wat opvalt in de oproep van de ministers is de toon richting werkgevers. Het is geen vrijblijvend advies. Werkgevers blijven zelf verantwoordelijk voor het toetsen of medewerkers bevoegd en bekwaam zijn, en mogen niet blind vertrouwen op EVC-certificaten. De ministers vragen ook aan branche- en beroepsorganisaties om binnen de eigen sector het gesprek te voeren over het stoppen met EVC-certificaten en, waar mogelijk, de standaarden in te trekken.

Voor zorgaanbieders is dit niet nieuw. De zorgsector kent al langer de vergewisplicht: vóór de start van de werkzaamheden moet je controleren of een zorgverlener geschikt is om zorg te verlenen. De IGJ benadrukte in 2025 nog dat deze plicht ook geldt bij ZZP'ers en andere tijdelijke krachten. Als je iemand inhuurt via een uitzend- of bemiddelingsbureau, blijf je als zorgorganisatie zelf verantwoordelijk voor het controleren van diploma's, BIG-registratie, VOG en identiteit. Die verantwoordelijkheid kun je niet contractueel afschuiven. Bij een incident kan de IGJ handhavend optreden en kunnen betrokkenen je aansprakelijk stellen voor de gevolgen.

De EVC-affaire maakt alleen pijnlijk zichtbaar wat die plicht écht inhoudt: je kunt je niet verschuilen achter een document dat je is overhandigd, en evenmin achter de partij die de zorgverlener heeft aangeleverd.

Het probleem zit dieper dan EVC alleen

De EVC-discussie is een symptoom. Het onderliggende probleem is groter: in de huidige zorgsector wordt vaak vertrouwd op documenten die de kandidaat zelf aanlevert. Een papieren diploma. Een gescande VOG. Een referentiebrief op briefpapier. Allemaal documenten die met moderne hulpmiddelen, inclusief generatieve AI, in een paar minuten overtuigend te vervalsen zijn.

Uit het inspectierapport blijkt dat criminele netwerken zelfs zo ver gaan dat zij nepversies van het DUO-diplomaregister opzetten, om controlerende werkgevers naar een verkeerde site om te leiden. Dat illustreert hoe ver het is gegaan: oppervlakkige controles op basis van wat de kandidaat zelf laat zien, zijn niet meer voldoende.

Waarom handmatig screenen onder druk afbrokkelt

Spreek met HR-medewerkers in de zorg en je hoort steeds hetzelfde verhaal. Er is een acuut tekort aan personeel. Een nieuwe collega moet snel beginnen. De diensten lopen vol, de werkdruk is hoog. En precies in die context worden screeningsstappen overgeslagen of slordig uitgevoerd. Geen kwade opzet, gewoon de realiteit van een drukke woensdagmiddag.

Een handmatig screeningsproces is in zo'n situatie kwetsbaar:

• Een BIG- of SKJ-registercheck wordt vergeten omdat iemand al ingewerkt wordt.
• Een door de kandidaat aangeleverde diploma-PDF wordt visueel beoordeeld, zonder dat de gegevens via DUO worden bevestigd.
• Een gescande papieren VOG of een digitale VOG die niet via validatie.nl is gecontroleerd, wordt voor waar aangenomen.
• Een door de kandidaat aangeleverde kopie van het ID-bewijs wordt geaccepteerd, zonder dat de volledige verificatieplicht is uitgevoerd.
• Referenties worden vluchtig telefonisch nagebeld, of helemaal niet.

Geen van deze tekortkomingen ontstaat door slechte intenties. Ze ontstaan door tijdgebrek en menselijke fouten. Maar de uitkomst is wel dat ongekwalificeerde, of in het ergste geval kwaadwillende, personen toegang krijgen tot kwetsbare cliënten. En dát is wat de inspectie nu in detail beschrijft.

Hoe ziet een betrouwbaar screeningsproces er dan uit?

Een screeningsproces dat bestand is tegen documentfraude rust op drie pijlers.

1. Bronverificatie in plaats van documentcontrole. In plaats van een door de kandidaat aangeleverde kopie van een diploma accepteren, haal je de gegevens rechtstreeks bij DUO op. Voor de VOG geldt een vergelijkbaar principe: je werkt met een digitale VOG waarvan de echtheid automatisch wordt geverifieerd, niet met een papieren versie die op het oog wordt beoordeeld. Het BIG- en SKJ-register worden rechtstreeks bevraagd. De bron is in alle gevallen leidend, niet wat de kandidaat zelf op tafel legt.

2. Sluitende identiteitsverificatie. Een diploma op naam zegt weinig als je niet zeker weet dat de persoon voor je daadwerkelijk die persoon is. Een sluitende identiteitsverificatie controleert niet alleen het ID-document, maar ook of de persoon die het inlevert daadwerkelijk bij dat document hoort.

3. Periodieke hercontroles. Een BIG-registratie kan vervallen. Een tuchtrechtelijke maatregel kan na indiensttreding worden uitgesproken. Een eenmalige check bij start is dus onvoldoende. Goede screening kijkt door, ook nadat iemand is ingestroomd.

Hoe je dit met Odixus oppakt

Odixus is opgezet om precies dit probleem op te lossen: zorgen dat een grondige screening niet meer afhangt van de tijd die een HR-medewerker er op een drukke dag voor heeft. Het proces draait geautomatiseerd, langs de voorgeschreven kanalen, en is volledig gelogd.

Belangrijk om hierbij te benoemen: jij voert als zorgorganisatie zelf de check uit, met Odixus als gereedschap. De wettelijke verantwoordelijkheid besteed je daarmee niet uit aan ons. Die blijft waar die hoort, bij jou. Wat verandert, is dat je nu wel de instrumenten hebt om die verantwoordelijkheid op een drukke dag waar te maken, voor vaste medewerkers en voor ZZP'ers en uitzendkrachten.

In de praktijk betekent dit:

• Diplomagegevens komen rechtstreeks via DUO binnen. Wat je terugziet is wat DUO heeft vastgelegd, in plaats van een handmatig beoordeelde PDF.
• Het BIG-register en SKJ-register worden bevraagd, zowel bij indiensttreding als periodiek daarna.
• De VOG-aanvraag loopt digitaal via Justis, met sturing op een digitale afgifte. De ontvangen VOG wordt automatisch via validatie.nl op echtheid gecontroleerd en inhoudelijk naast de aanvraag gelegd.
• Identiteitsverificatie verloopt volledig online, via documentcontrole en een selfie. Daarmee wordt aan de verificatieplicht voldaan, zonder dat de kandidaat naar het kantoor hoeft.
• Referenties worden gestructureerd en digitaal opgevraagd, met vaste vragen aan de referent.
• Financiële registers en adverse media (zoals CIR en CCBR) zijn beschikbaar. Net als alle andere checks bepaal je zelf voor welke functies of kandidaten je deze inzet.
• Alles is gelogd en herleidbaar. Bij een audit of een vraag van een toezichthouder kun je laten zien welke checks zijn uitgevoerd, op welk moment en met welke uitkomst.

Snelheid en zorgvuldigheid hoeven elkaar niet uit te sluiten

Het belangrijkste effect van automatisering: het bezwaar "we hebben geen tijd" verdwijnt. Een complete screening kan binnen enkele dagen rond zijn, vaak sneller, zonder dat je inlevert op grondigheid. De kandidaat doorloopt zelf een aantal stappen via de telefoon. Jij ziet in een dashboard waar het proces staat en welke punten aandacht behoeven.

Tijdgebrek geldt dan niet meer als excuus. Op het moment dat een toezichthouder vragen stelt, kun je niet uitleggen dat een BIG-check is overgeslagen omdat het druk was. Een geautomatiseerd proces helpt te voorkomen dat zulke gaten ontstaan.

De EVC-affaire als wake-up call

De oproep van de ministers en het rapport van de Inspectie van het Onderwijs zijn een goede aanleiding om je eigen screeningsproces tegen het licht te houden. De vragen die je jezelf kunt stellen:

• Verifieer ik diploma's bij de bron, of vertrouw ik op wat ik aangeleverd krijg?
• Hoe weet ik zeker dat de persoon op het document, ook degene is die voor me staat?
• Worden BIG- en SKJ-registraties periodiek opnieuw gecontroleerd, of alleen bij indiensttreding?
• Heb ik vastgelegd welke checks zijn uitgevoerd, wanneer en met welke uitkomst?
• Geldt dat ook voor de ZZP'ers en uitzendkrachten die ik via een bureau inhuur?
• Is mijn proces afhankelijk van menselijke aandacht op een drukke dag, of loopt het automatisch door?

Als het antwoord op één of meer van deze vragen ongemakkelijk is, dan ligt daar concreet werk. Stoppen met EVC's accepteren lost dat niet op. Je hele screeningsproces kritisch bekijken wel.

Wil je weten hoe Odixus jouw screeningsproces kan automatiseren en aanscherpen? Bekijk het overzicht van alle checks of neem contact op voor een demonstratie waarin we het toepassen op jouw eigen werkwijze.